Masywna forteca na wzgórzu nad Kłodzkiem to miejsce, które łączy w sobie tysiąc lat historii z prawdziwą przygodą pod ziemią. Twierdza Kłodzko należy do najlepiej zachowanych kompleksów fortyfikacyjnych w Europie Środkowej, a co ciekawsze – nigdy nie została zdobyta siłą. Dziś można przejść się po bastionach z widokiem na całą Kotlinę Kłodzką i zejść do podziemnych labiryntów, gdzie temperatura przez cały rok wynosi zaledwie 8-10 stopni.
- nigdy nie zdobyta siłą
- imponujące podziemne labirynty
- widoki na Kłodzko i góry
- interaktywne wystawy o historii
- nocne zwiedzanie z latarniami
Historia wypisana w kamiennych murach
Pierwsze wzmianki o grodzie na Górze Fortecznej pochodzą z 981 roku, kiedy czeski kronikarz Kosmas opisał drewniano-ziemne umocnienia. To był początek czegoś, co przez kolejne stulecia rosło i zmieniało się wraz z rozwojem sztuki wojennej.
W XIII wieku stanął tu warowny zamek, siedziba śląskich Piastów. Prawdziwa metamorfoza nastąpiła jednak w XVII i XVIII wieku, gdy najpierw Austriacy, a potem Prusacy przekształcili średniowieczny zamek w nowoczesną twierdzę bastionową. Król pruski Fryderyk II Wielki po 1742 roku znacząco rozbudował fortyfikacje, nadając im obecny kształt. Powstały potężne bastiony – Alarmowy, Wieżowy, Orzeł – oraz system podziemnych korytarzy kontrminowych rozciągający się na około 7 kilometrów.
Podczas oblężenia w 1807 roku Francuzi przez ponad trzy miesiące próbowali zdobyć twierdzę. Pruscy obrońcy poddali się dopiero 24 czerwca, ale z powodu podpisania pokoju w Tylży twierdzy formalnie nigdy nie wydano Napoleonowi.
W czasie II wojny światowej forteca pełniła ponurą rolę – służyła jako więzienie dla więźniów politycznych i obóz pracy. Dopiero w 1960 roku uznano ją za zabytek i otwarto dla zwiedzających.
Co zobaczysz podczas zwiedzania
Twierdza oferuje dwie trasy, które można zwiedzać osobno lub razem. Górna trasa prowadzi przez najważniejsze punkty fortyfikacji – Dziedziniec Tumski, bastiony, lazaret i donżon, czyli centralny punkt obrony wzniesiony w 1770 roku. Z murów rozciąga się widok na całe Kłodzko i okoliczne góry. Wewnątrz czekają wystawy pokazujące życie pruskich żołnierzy, historię twierdzy jako więzienia, a niektóre ekspozycje wykorzystują prezentacje multimedialne.
Prawdziwa przygoda zaczyna się jednak pod ziemią. Podziemne korytarze kontrminowe to około kilometrowa trasa przez mroczne tunele, gdzie dowiesz się, jak żołnierze wykrywali podkopy wroga i konstruowali piece minowe. Te labirynty można zwiedzać tylko z przewodnikiem – łatwo się tu zgubić, a temperatura stale utrzymuje się na poziomie 8-10 stopni, więc warto zabrać kurtkę nawet w środku lata.
Zwiedzanie obu tras zajmuje około 2,5 godziny. Można wybrać się samodzielnie lub skorzystać z oprowadzania przez przewodników w historycznych mundurach.
Nocne zwiedzanie i inne atrakcje
Dla tych, którzy szukają mocniejszych wrażeń, twierdza organizuje nocne zwiedzanie. Fortyfikacje nie są wtedy oświetlone – spacer odbywa się tylko przy świetle latarni noszonych przez zwiedzających. Trasa nocna różni się od dziennej i skupia się na najbardziej tajemniczych zakątkach. Przewodnicy w historycznych strojach opowiadają o oblężeniu z 1807 roku, a uczestnicy wcielają się w rolę mieszkańców szukających schronienia w twierdzy przed wojskami Napoleona. Trzeba wykonać zadania – odnaleźć zagubiony proch, dostarczyć go do najdalszych części korytarzy. Cena wynosi 60 złotych od osoby, ale to doświadczenie, które zostaje w pamięci.
Dodatkową atrakcją jest możliwość wykupienia wystrzału z repliki XVIII-wiecznej armaty. Po krótkim szkoleniu artyleryjskim można poczuć zapach czarnego prochu i usłyszeć huk wystrzału. Koszt to 80 złotych, ale trzeba zarezerwować co najmniej 7 dni wcześniej.
Na terenie twierdzy kręcono sceny do kultowego serialu „Czterej pancerni i pies”. Warto przypomnieć sobie odcinek 21 zatytułowany „Dom” przed wizytą.
Dla kogo to miejsce
Twierdza sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi znajdą tu edukacyjną przygodę – dzieciaki uwielbiają podziemne korytarze i opowieści o oblężeniach. Miłośnicy historii i architektury militarnej spędzą tu godziny, studiując kolejne bastiony i system obronny. Nawet osoby, które nie przepadają za zwiedzaniem, docenią widoki z górnej części twierdzy.
Trzeba jednak pamiętać o kilku rzeczach. Podziemne korytarze, zwłaszcza te najniższe, są dość wąskie i miejscami trzeba się schylić – nie poleca się ich osobom cierpiącym na klaustrofobię. Na terenie twierdzy jest bruk i nierówności, więc wygodne obuwie to podstawa. Zwierzęta na smyczy są dozwolone w górnej części, ale nie można z nimi wchodzić do labiryntów.
Praktyczne informacje – ceny i godziny otwarcia
Twierdza jest otwarta przez cały rok, ale godziny różnią się w zależności od sezonu. Od kwietnia do września działa w godzinach 9:00-18:00, przy czym ostatnie wejście umożliwiające zwiedzenie obu tras to 16:30. Od listopada do marca godziny są krótsze – 9:00-15:00, ostatnie wejście na obie trasy o 13:30. W październiku to 9:00-16:00 z ostatnim wejściem o 14:30.
Ceny biletów:
- Główna trasa turystyczna (górna część): normalny 35 zł, ulgowy 28 zł
- Korytarze kontrminowe (podziemny labirynt): normalny 35 zł, ulgowy 28 zł
- Bilet łączony na obie trasy: normalny 55 zł, ulgowy 45 zł
- Nocne zwiedzanie: 60 zł od osoby
- Wystrzał z armaty: 80 zł
Posiadacze Karty Dużej Rodziny otrzymują 10% zniżki. Dla grup szkolnych przygotowano specjalną ofertę edukacyjną – lekcje muzealne trwają około 1,5 godziny i kosztują 25-30 złotych od ucznia (opiekunowie w stosunku 1:10 wchodzą bezpłatnie).
Jak dojechać i gdzie zaparkować
Twierdza znajduje się w centrum Kłodzka przy ulicy Grodzisko 1, tuż obok starego rynku. Będąc w mieście, trudno jej nie zauważyć – wznosi się na wzgórzu i jest widoczna z niemal każdego zakątka. Drogowskazów nie brakuje, wszystkie drogi prowadzą do twierdzy.
Płatny parking znajduje się przy ulicy Czeskiej u podnóża wzgórza. Wąskie uliczki i ścisła zabudowa starego miasta ograniczają możliwości parkowania bezpośrednio przy wejściu, więc lepiej zostawić samochód na parkingu i przejść się kilkaset metrów. Z Wrocławia to około 90 kilometrów, z innych miejscowości Kotliny Kłodzkiej – zwykle 20-40 minut jazdy.
Można też dojechać komunikacją publiczną – do Kłodzka kursują autobusy z większości miejscowości w regionie.
Kontakt: tel. +48 74 867 34 68, e-mail: [email protected]. Rezerwacja grup odbywa się przez formularz na stronie twierdzy, turyści indywidualni mogą przyjść o dowolnej godzinie w ramach godzin otwarcia.