W górze Stromej w Masywie Śnieżnika, tuż nad wsią Kletno, znajduje się podziemny labirynt liczący ponad 4,5 kilometra korytarzy. Jaskinia Niedźwiedzia to najdłuższa jaskinia w całych Sudetach, a przy tym jedna z najbogatszych w formy naciekowe w całej Polsce. Powstała w bloku marmurów, odkryta przypadkiem podczas wydobycia kamienia, dziś stanowi rezerwat przyrody chroniący nie tylko unikalne zjawiska geologiczne, ale też niezwykłe znaleziska paleontologiczne.
Nazwa jaskini nie wzięła się znikąd. W namuliskach wypełniających korytarze archeolodzy natrafili na szczątki około 20 tysięcy zwierząt z epoki lodowcowej, z czego niemal 90% to kości niedźwiedzia jaskiniowego – wymarłego gatunku, który w tej okolicy szukał schronienia dziesiątki tysięcy lat temu.
- najdłuższa jaskinia w Sudetach
- unikalne formy naciekowe
- szczątki niedźwiedzia jaskiniowego
- trasa turystyczna z przewodnikiem
- stała temperatura przez cały rok
Historia odkrycia Jaskini Niedźwiedziej
14 października 1966 roku pracownicy Bystrzyckich Zakładów Kamienia Budowlanego przeprowadzali rutynowy odstrzał w kamieniołomie „Kletno III”, gdzie wydobywano marmur metodą odkrywkową. Około godziny 13:00, po eksplozji, w skale odsłonił się dwumetrowy otwór o soczewkowatym kształcie.
Wiertacz strzałowy Roman Kińczyk z Lądka-Zdroju wraz z kolegami zajrzeli do środka i natrafili na niewielką komorę pełną kości dużych ssaków. Ta pierwsza sala, nazwana później Salą Niedźwiedzia, zachowała się do dziś – można ją zobaczyć w śluzie wejściowej do jaskini. To właśnie tam sterczało z ziemi najwięcej kości niedźwiedzia jaskiniowego.
W kolejnych latach, do 1971 roku, eksplorowano kolejne korytarze i partie jaskini. Odkryto między innymi Sale Pałacowe, Korytarz Człowieka Pierwotnego czy stare wrocławskie piętro. Pod koniec 1971 roku długość zbadanych korytarzy przekroczyła już 800 metrów. Dla turystów jaskinię otwarto dopiero w 1983 roku, po wielu pracach górniczych i budowlanych.
Co zobaczysz w jaskini – trasa turystyczna
Udostępniona dla zwiedzających trasa liczy około 360 metrów, choć podczas wędrówki po wygodnych korytarzach można zobaczyć około 500 metrów wnętrza jaskini. To wystarczająco dużo, by poczuć atmosferę podziemnego świata i zobaczyć bogactwo form naciekowych.
Ściany i sufity pokrywają stalaktyty, stalagmity i stalagnaty – kolumny powstałe ze zrośniętych nacieków. Są tu też kaskady naciekowe, kopuły, misy martwicowe oraz delikatne draperie, które wyglądają jak zamarznięte w kamieniu wodospady. Oświetlenie podkreśla te formy, nadając im niemal teatralny charakter.
Zwiedzanie z przewodnikiem trwa około 45 minut. Oprowadzający opowiadają nie tylko o geologii i procesach tworzenia nacieków, ale też o historii odkrycia jaskini i znaleziskach paleontologicznych. W pawilonie wejściowym można zobaczyć szkielet niedźwiedzia jaskiniowego oraz małą ekspozycję geologiczną.
W jaskini panuje stała temperatura około 6 stopni Celsjusza przez cały rok, niezależnie od pory roku. Wilgotność powietrza wynosi niemal 100%, więc nawet latem warto zabrać kurtkę i wygodne, zamknięte buty.
Niedźwiedzie jaskiniowe i znaleziska archeologiczne
Badania archeologiczne prowadzone w latach 1967-1970 przyniosły niezwykłe rezultaty. Eksplorując warstwę namuliska o grubości zaledwie 10-15 centymetrów, wydobyto 20 tysięcy szczątków kostnych zwierząt z epoki plejstocenu. Oprócz niedźwiedzi jaskiniowych znaleziono kości lwa jaskiniowego, hieny jaskiniowej, wilka, kuny, lisa, bobra, sarny, dzika oraz wielu mniejszych gryzoni.
Niedźwiedzie dominowały – wydobyto między innymi 5 prawie kompletnych czaszek, 18 czaszek uszkodzonych oraz jeden kompletny szkielet. Co ciekawe, większość szczątków należała do samic, a stosunek samców do samic wynosił średnio 0,86. To jedna z najbogatszych kolekcji szczątków niedźwiedzia jaskiniowego znalezionych w Polsce.
Część tych znalezisk przechowywana jest w Zakładzie Paleozoologii Uniwersytetu Wrocławskiego, ale niewielka ekspozycja dostępna jest także w budynku przylegającym do jaskini oraz w samej jaskini. Nie znaleziono przekonywujących śladów pobytu człowieka paleolitycznego – jedynie dwa kły niedźwiedzia ze śladami obróbki.
Trasa ekstremalna dla odważnych
Oprócz standardowej trasy turystycznej jaskinia oferuje coś dla prawdziwych miłośników eksploracji – trasę ekstremalną. To trzygodzinna wyprawa pod opieką członków sekcji speleologicznej, która prowadzi przez niedostępne dla zwykłych turystów partie jaskini.
Ta opcja nie jest dla każdego. Wymaga dobrej kondycji fizycznej, szczupłej sylwetki i braku klaustrofobii. Uczestnicy przełazą przez ciasne szczeliny, kominy i korytarze, gdzie nie ma wygodnych chodników ani oświetlenia. To autentyczne doświadczenie speleologiczne, które pozwala zobaczyć jaskinię w jej naturalnej, dzikiej formie.
Dla kogo jest Jaskinia Niedźwiedzia
Standardowa trasa turystyczna jest dostępna dla niemal każdego. Korytarze są wygodne, oświetlone, zabezpieczone barierkami. Nie ma tu ekstremalnych podejść ani stromych schodów. Rodziny z dziećmi, seniorzy, grupy szkolne – wszyscy znajdą tu coś dla siebie.
Dzieci do 3 lat wchodzą bezpłatnie i nie są wliczane do limitu grupy, choć warto pamiętać, że wózki i nosidełka na plecach są zabronione. Dozwolone są tylko miękkie nosidełka noszone z przodu. Wózek można zostawić przy depozycie bagaży.
Miłośnicy geologii docenią bogactwo form naciekowych i możliwość zobaczenia procesów krasowych w akcji. Fani historii naturalnej zainteresują się znaleziskami paleontologicznymi. A ci, którzy po prostu szukają nietypowej atrakcji w Sudetach, z pewnością nie będą zawiedzeni.
Jaskinia rozwija się na trzech poziomach, a jej korytarze są rozłożone horyzontalnie. Deniwelacja między najwyższym a najniższym punktem wynosi 118 metrów. Dolne piętro jest obszarem ścisłego rezerwatu, gdzie nadal prowadzone są badania naukowe.
Rezerwat przyrody i ochrona jaskini
Od 1977 roku jaskinia wraz z pobliską otuliną stanowi rezerwat przyrody o powierzchni 89 hektarów. Chroni on nie tylko samą jaskinię, ale też las rosnący w okolicy oraz zjawiska krasowe charakterystyczne dla tego terenu. W najbliższym otoczeniu jaskini rośnie specyficzna roślinność wapieniolubna.
Ze względu na ochronę tego unikalnego miejsca obowiązują dzienne i roczne limity zwiedzających. Jaskinia jest zamykana na krótkie przerwy konserwacyjne, a w sezonie hibernacji nietoperzy (zwykle na początku marca) dostęp jest ograniczony na kilka dni. To wszystko po to, by zachować delikatny ekosystem jaskini w jak najlepszym stanie.
Wokół pawilonu wejściowego wytyczono ścieżki dydaktyczne, które pozwalają poznać lokalną przyrodę i zjawiska geologiczne. Przy wejściu można też zobaczyć, jak wygląda stacja meteorologiczna.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Godziny otwarcia: Jaskinia jest czynna od 9:00 do 16:40 (ostatnie wejście), z wyjątkiem poniedziałków i czwartków, kiedy jest zamknięta. Kasa czynna do 16:30. W niektóre dni roku (np. podczas przerw konserwacyjnych lub w sezonie hibernacji nietoperzy) jaskinia może być nieczynna – warto sprawdzić aktualny harmonogram na stronie internetowej.
Rezerwacja: Ze względu na limity zwiedzających obowiązkowa jest wcześniejsza rezerwacja biletów – online przez stronę jaskinianiedzwiedzia.pl lub telefonicznie pod numerem +48 600 580 670 (w godzinach 8:00-15:00). Osoby bez rezerwacji nie mają gwarancji wstępu. Zarezerwowane bilety należy odebrać w kasie 15 minut przed planowanym wejściem.
Ceny biletów: Aktualne ceny dostępne są na stronie internetowej jaskini. W kasie można płacić gotówką lub kartą.
Dojazd i parking: W Kletnie znajdują się dwa duże parkingi. Ten obsługujący Jaskinię Niedźwiedzią położony jest wyżej, przy zakazie ruchu dla samochodów, w odległości 1,5 kilometra od wejścia do jaskini. Koszt całodziennego parkowania to 15 złotych, można płacić kartą. Przy parkingu są toalety typu toi-toi.
Od parkingu do pawilonu wejściowego prowadzi wygodna, malownicza trasa spacerowa. Czas marszu to około 30 minut. Warto zaplanować przyjazd z odpowiednim wyprzedzeniem, zwłaszcza w sezonie letnim i zimowym, kiedy jaskinia bywa mocno oblegana przez wycieczki autokarowe.
Co zabrać: Ciepłą kurtkę lub bluzę (temperatura w jaskini to stałe 6 stopni), wygodne, zamknięte buty o antypoślizgowej podeszwie (w jaskini jest wilgotno i ślisko). Nie warto zabierać dużych plecaków – w ciasnych korytarzach mogą przeszkadzać.
Czas zwiedzania: Sama wycieczka po jaskini trwa około 45 minut. Warto jednak zarezerwować więcej czasu na dojście z parkingu, ewentualne zwiedzenie ekspozycji w pawilonie oraz spacer po ścieżkach dydaktycznych w rezerwacie. Łącznie wizyta zajmie około 2-2,5 godziny.
Adres: Jaskinia Niedźwiedzia, Kletno 18, 57-550 Stronie Śląskie
Czekając na swoją kolej do zwiedzania można skorzystać z sal projekcyjnych w pawilonie, gdzie pokazywane są slajdy z dolnych, niedostępnych partii jaskini, lub zajrzeć do bufetu oferującego napoje ciepłe i zimne, fast foody oraz słodycze. W sezonie warto uzbroić się w cierpliwość – kolejki potrafią być długie, ale oczekiwanie rekompensuje widok podziemnego świata, który czeka w środku.